Amsterdam Centraal

Amsterdam Centraal is het Centraal Station van de Nederlandse hoofdstad Amsterdam. Het is gebouwd tussen 1881 en 1889 door architect P.J.H. Cuypers en werktuigbouwkundige A.L. van Gendt. Cuypers ontwierp ook het in 1885 geopende Amsterdamse Rijksmuseum, dat sterk lijkt op het Centraal Station.

Het station is het eerste station in Nederland dat door een bekende architect werd ontworpen, daarvoor waren het vaak ingenieurs en minder befaamde architecten, maar de omgeving en aanzien van het te bouwen pand vroegen om een architect. Door de aanleg van de sporen en het station op drie kunstmatige eilanden in een deel van het IJ, werd het havenfront afgesloten van open water, maar zo werd wel voorkomen dat de oude stad doorsneden werd met spoorlijnen.

Het station telt zes perrons welke via drie dwarsgangen bereikbaar zijn. Deze gangen bevinden zich onder de elf reizigerssporen. Er zijn totaal 15 sporen. Dagelijks kent Amsterdam Centraal ongeveer 150.000 in- en uitstappers [1], waardoor het een van de drukste stations van Nederland is.

Geschiedenis
Het Centraal Station verving het in 1878 gesloten Station Amsterdam Willemspoort en het van 1878-1889 gebruikte tijdelijke station Westerdok. Het is gebouwd op drie aangeplempte eilanden in het IJ. Hiervoor werd zand gebruikt uit de duinen bij Velsen, dat vrijkwam bij het graven van het Noordzeekanaal. Net als veel andere gebouwen in Amsterdam werd het gebouwd op houten palen (8687 stuks). Bij de bouw traden verzakkingen op, waardoor het werk enige jaren werd vertraagd. Op 15 oktober 1889 werd het station onder enorme publieke belangstelling geopend.

Aan de oostzijde van het station is het Koningspaviljoen (tegenwoordig Koninklijke Wachtkamer) te vinden, compleet met inpandige parkeerplaats voor een koets (tegenwoordig: auto). Dit paviljoen bevat decoraties van de hand van George Sturm met als thema het koninghuis en het gezag.

Cuypers benadrukte met de twee torens aan weerszijde van de kap dat het station een "nieuwe stadspoort" was. Het stationsgebouw vertoont dan ook sterke gelijkenis met het in 1885 opgeleverde Rijksmuseum, dat door dezelfde architect aan de zuidzijde van de binnenstad is gebouwd.

Cuypers ontwierp wel het gebouw, maar de overkapping van de perrons viel buiten de opdracht. De eerste oplevering van het gebouw in oktober 1884 was dan ook zonder perronoverkappingen. De kap, bestaande uit 50 boogspanten en een overspanning van bijna 45 meter, werd ontworpen door L.J. Eijmer, civiel-ingenieur bij de Staatsspoorwegen. Cuypers ontwierp wel de decoraties voor de spanten en de kopgevels. De stationskap werd uiteindelijk in oktober 1889 voltooid.

Een tweede, smallere maar gelijksoortige kap aan de IJ-zijde werd voltooid in 1922. Tussen de twee kappen bleef een aantal sporen niet overdekt. In 1996 werd er over deze sporen een derde "middenkap" gebouw, ontworpen door Jan Garvelink, architect bij Holland Railconsult.

Naast de middenkap is er in jaren tachtig van de twintigste eeuw een hoop vernieuwd. Zo is het perronspoor 15 verbouwd zodat het een doorgaand perronspoor i.p.v. kopspoor dit werd gedaan om de drukte van de Flevolijn en Schiphollijn op te vangen. Pas in 1998 was spoor 15 volledig afgebouwd dit kwam door dat er veel panden onteigend moesten worden naast het station. Begin jaren tachtig zijn de centrale hal, westtunnel en middentunnel fors verbreed en gemordeniseerd door Articon het voormalige ingieursbureau van de NS. Inmiddels is dat weer achterhaald voor de Noord - Zuidlijn worden de tunnels en hallen weer fors verbouwd.

In 1994 werd door de NS een nieuwe verkeersleidingspost in gebruik genomen. Dit ligt aan de westkant voorheen zat in het centraal station zelf.Ook bouwde NS aan uitbreiding van het westelijke emplacement en aan de spoorverdubbeling naar Sloterdijk aan de westkant van het station. Deze aanpassing duurde van 1991-1996 hierbij gingen de sporen van 4 naar 6 zodat er meer ruimte kwam in de dienstregeling naar Sloterdijk.

Zoals aangeven werd in 1996 de middenkap opgeleverd, in 2000 werd de nieuwe westtunnel geopend. Deze werd naar 10 jaar al weer verbreed en gemoderniseerd omdat de andere tunnels buiten gebruiken gingen voor de aanleg van de Noord-Zuidlijn. Vrij snel daarna starte men met het verlengen van de peronsporen 10-15 dit werd in 2004 opgeleverd.

Vorige